Een Limburgse buks is duur: daarom schieten de schutters met een gemeenschappelijk wapen van de vereniging. 

De zelfgemaakte kogels worden afgeschoten op een tiental schuttersevenementen, waar schutterijen vaak tegen elkaar strijden in ploegverband.

Er wordt vaak geschoten op speciale kogelvangers. De gemeente Eijsden heeft maar één locatie met een kogelvanger, en wel die van onze schutterij aan de Kasteellaan te Oost-Maarland. Sinds de fusie van Gemeente Eijsden en Margraten telt de gemeente 5 schietlocaties met zogenoemde kogelvangers, waarvan 4 kogelvangers daadwerkelijk worden gebruikt. Helaas mag er op dit moment niet geschoten worden op de kogelvanger van Schutterij Sint Sebastianus in Mheer, vanwege klachten van geluidsoverlast door omwonenden.

Als de kogels gemaakt zijn en de kogelvanger en de omgeving gebruiksklaar zijn, kan er eindelijk geschoten worden. Buksmeester Robin Wojcik brengt zijn kist met zelfgemaakte kogels naar de schietstand en zorgt ervoor dat schutters kunnen oefenen op de kleine bölkes, 16 meter hoog in de lucht. Schutters maken er een sport van om zoveel mogelijk kleine bölkes te raken zonder te missen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, vanaf de begane grond zijn de blokjes erg klein en zorgt het zonlicht soms voor optische illusies, waardoor dit nog lastiger wordt. 

De kleine zwarte houten bölkes zijn 1,5 centimeter hoog en 1,5 centimeter breed. Deze blokjes worden machinaal vervaardigd en zijn zowat het enige dat de schutterijen niet zélf maken. Deze blokjes worden machinaal vervaardigd door een hobbyist en worden geregeld in grote hoeveelheden aangekocht.

Bij de schietstand zonder kogelvanger, zoals er vroeger werd geschoten, is er ook een achterliggend ‘schootsveld’. Voor 2004 werd er niet geschoten met een kogelvanger maar op open harken, zoals nu soms tijdens wedstrijden en koningsvogelschieten nog gebeurt. Dit betekent dat de kogels vrij baan hebben achter de harken. Hierdoor komt er een 'schootsveld' achter de harken en is deze tijdens het schieten verboden te betreden. Dit gebied wordt afgezet met bordjes zodat omwonenden duidelijk kunnen zien dat ze niet de weilanden in mogen gaan. Voor onze schutterij geldt dat sinds de komst van de kogelvanger alleen nog maar in de open lucht wordt geschoten bij het Koningsvogelschieten, waarvoor een groot gedeelte van de weilanden tussen de Kasteellaan in Oost-Maarland en de Johan Sebastiaan Bachstraat in Eijsden wordt afgezet als 'schootsveld'.

In dit 'schootsveld' gaan schutters achteraf op zoek naar de afgevuurde kogels. Sommige kogels liggen bovengronds tussen het struikgewas, maar veel kogels zijn verscholen tussen een dik bladerdek, waardoor ze niet zichtbaar zijn met het blote oog. Daardoor gaan schutters vaak op zoek met een metaaldetector. Als dan het lood verzameld is, wordt dit hergebruikt.

 

 

Na het schieten, begint de hele kringloop weer opnieuw. Het lood dat wordt opgevangen door de kogelvanger wordt opnieuw gesmolten en ondergaat weer alle acties. En zo beginnen we dus weer bij Stap 1 – Lood smelten

Het mag duidelijk zijn dat het een tijdrovende hobby is, die nogal wat voeten in de aarde heeft. Aangezien wij als schutterij willen blijven schieten, willen we dan ook iedereen bedanken die op welke manier dan ook ons geholpen heeft om deze traditie in eren te houden.

Mocht u na het lezen van dit informatie stuk ook een bijdrage willen leveren door middel van het doneren van oud lood? Wij komen het graag ophalen. Neem contact met ons op.

De schutterij van Oost-Maarland maakt kogels aan de lopende band en dat mag je heel letterlijk nemen. Voor een kogel kan worden afgeschoten, gaat deze achter de schermen door heel wat handen.

Kogels maken is puur monnikenwerk. Elk loden projectiel wordt samen met een huls, zwart kruit & een slaghoedje gecombineerd tot een kogel, en dat duizenden keren per seizoen.

Kogels moeten met uiterste precisie gemaakt & bewaard worden. De minste afwijking kan voor een misser zorgen en handleidingen bestaan niet.

Wanneer het oude lood gesmolten is tot loden projectielen, moet het echte werk nog beginnen.

De projectielen en de hulzen zijn twee belangrijke bestanddelen waar alles mee begint. Hier zie je een projectiel (links) met daarnaast de messing huls (rechts). Na het afvuren van een schot, blijft een lege huls in de ‘kamer’ van het geweer zitten, deze huls kan dan opnieuw gevuld worden voor een volgende schietoefening- of wedstrijd.

Om ervoor te zorgen dat een kogel kan worden afgevuurd, is er kruit nodig.

[foto van emmertje kruit]

Elke huls wordt met uiterste precisie gevuld met kruit. We gebruiken hiervoor een kruitmolen die precies is afgesteld op de hoeveelheid kruit dat nodig is voor één patroon (een volledige kogel). De hoeveelheid kruit wordt uitgedrukt in de eenheid Grain. Deze afstelling is voor iedere buks anders.

Het kruit zorgt ervoor dat de loden kogel zal wegvliegen. Het kruit moet eerst ontbranden om dit proces in werking te stellen, dit gebeurt door middel van het slaghoedje. De ‘slagpin’ in het geweer komt in aanraking met het slaghoedje, waardoor het kruit ontbrandt.

 

De ‘slag’ op het slaghoedje, zorgt er dus voor dat de kogel wordt afgevuurd. Het slaghoedje wordt bevestigd in een klein gaatje aan de achterzijde van de huls. Een speciale pers wordt gebruikt om het slaghoedje vast te drukken in de huls, vervolgens wordt het loden projectiel bovenop de huls geperst, met behulp van speciaal vet.

Links staat een patroon dat nog ingevet en geperst dient te worden, rechts zie je een volledig afgewerkte kogel.  De kogels worden vervolgens bewaard voor de volgende schietoefening of wedstrijd, achter slot en grendel.

 

 

 

Stap 3 – Afvuren

 

 

De schutterij van Oost-Maarland maakt kogels van oud lood, dat eerst wordt verhit tot 390°C. Met deze temperatuur verandert lood in een vloeibare massa en wordt het mogelijk om te gieten. 

Een kleine hoeveelheid lood wordt vervolgens in een mal gegoten, waarin dit onmiddellijk stolt. Het resultaat is het projectiel: een ambachtelijk gegoten kogel van ongeveer 38 gram. Per jaar moeten er duizenden van deze kogels gegoten worden.

Lood is erg waardevol, schutterijen houden daarom geregeld inzamelacties, om het schieten met de "Limburgse" buks in stand te houden. De kogels voor de Drummen buks zijn niet te koop in de wapenhandel, de kogels dienen dus aangepast te worden aan het geweer. De leden van de schutterij moeten daarom de kogels voor de buks zelf maken, wat ettelijke uren in beslag neemt. Voor er nog maar één kogel kan worden afgeschoten, wordt er een heel werkproces in gang gezet. Alles begint bij lood en per kogel is er ongeveer 40 gram lood nodig.

Ingeleverd lood zoals afvoerbuizen en sifons worden eerst gesmolten in een grote industriële ketel. Dit lood is niet altijd zuiver en bij de eerste smelting wordt het lood gescheiden van de rotzooi. Jan Odekerken, John de Lang en Patrick Magermans namen jarenlang deze taak op zich, waar ze met een gasvuurtje in de garage grote stukken lood smolten.

Een grote ijzeren ketel wordt boven op een gasbekken geplaatst. De temperatuur wordt naar +/- 400 °C gebracht, waardoor het lood vloeibaar wordt. Onzuiverheden komen zo automatisch bovendrijven en worden weg geschept. Nadien wordt het lood gegoten in kleinere blokken, ook wel broodjes genoemd. Enkel het zuiver lood wordt gebruikt om de kogels te maken.

Na dat het oude lood omgesmolten is naar schone broodjes kunnen er kogels gegoten worden, dit wordt met een kleinere ketel gedaan. Ook deze ketel wordt ongeveer tot 400 °C verhit. Het vloeibaar opgewarmde lood wordt vervolgens met een kleine lepel in een speciale mal gegoten, waar dit onmiddellijk stolt.

In deze mal wordt het projectiel gevormd, dat uiteindelijk zal worden afgevuurd.

 

 

 

Stap 2 – Monnikenwerk

 

 

Voor er een schot gelost kan worden zijn er een aantal belangrijke en tijdrovende werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden. Net als alle andere schutterijen maakt Schutterij Sint Sebastianus Oost-Maarland hun kogels zelf. Maar dat kan niet zonder lood, vaak afkomstig van oude afvoerbuizen en sifons. 

Schietclubs kopen doorgaans hun munitie in de wapenhandel, echter worden de kogels voor de wedstrijdbuks van de schutterij zelf door de leden gemaakt. Dit komt doordat de historische wapens van Limburgse schutterijen handgemaakt zijn en er zijn geen wapens identiek aan elkaar.  

Een jonge generatie zet dit oude ambacht voort. Sinds 2013 worden deze werkzaamheden geleid door de buksmeesters Maurice Partouns en Robin Wojcik. De geheimen van dit ambacht worden mondeling overgedragen van generatie op generatie, handleidingen bestaan niet. Sinds 2006 bestaan er buksmeester cursussen, die 2 keer per jaar worden georganiseerd. Op deze cursus leert de buksmeester de diverse facetten waarvoor een buksmeester met zijn oude ambacht verantwoordelijk is.

Één van deze werkzaamheden is het gieten en maken van kogels. Sinds mensenheugenis gieten de schutterijen hun eigen kogels waarmee ze schieten op de vogel en deelnemen aan wedstrijden. Deze kogels worden gegoten vanuit lood dat geschonken wordt aan de schutterij, lood is namelijk erg duur in aankoop voor een vereniging.
Om het lood van afgeschoten kogels te hergebruiken, heeft Schutterij Sint Sebastianus sinds 2004 een kogelvanger in gebruik genomen. Deze kogelvanger vangt de afgeschoten loden proppen op in de daarvoor bestemde emmers. Deze afgeschoten kogels zullen omgesmolten worden om er vervolgens weer nieuwe kogels van te gieten.

Echter bij het schieten op wedstrijden die zich niet bevinden op onze eigen kogelvanger, of tijdens het Koningsvogelschieten, verliezen we lood. Dit lood krijgen we niet terug en het is dan ook ieder jaar van belang dat wij aanvulling krijgen op het lood.

Helaas gaat dit niet altijd even gemakkelijk, veel mensen brengen tegenwoordig zelf het lood naar de ijzerhandel omdat dit een leuk zakcentje op brengt. Toch zijn wij altijd op zoek naar mensen die een bijdrage willen leveren. Ieder jaar wordt er lood bij elkaar gesprokkeld zodat er nieuwe kogels gemaakt kunnen worden.

In de zomer van 2013 kwamen er nieuwe leden bij en de schutterij beleefde een topseizoen op schietwedstrijden, waardoor steeds meer lood nodig is.

Veel mensen beseffen niet hoeveel werk er komt kijken bij het maken van de kogels. Eén knal duurt maar een fractie van een seconde; het maken van de loden kogels neemt echter uren in beslag. De kogelmakers werken namelijk vaak achter de schermen. 

 

De schutterij maakt kogels van oud lood. Het lood wordt eerst verhit tot ongeveer 400°C, zodat het vloeibaar wordt. Klik op stap 1 om het proces van lood tot kogel te volgen. 

 

Stap 1 – Lood smelten

 

 

Beste schutters

Graag ontvang ik van jullie een bericht op welke dag ik jullie kan inplannen om te gieten. 
In totaal hebben we minstens 15 doordeweekse dagen nodig. Maar wanneer er zaterdagen worden gepland word dit minder.

Mvg Robin Wojcik

 

Tijden: 

Op maandagen word gegoten van 19:00 tot 22:00.
Op zaterdagen word gegoten van 11:00 tot 17:00. 

 

Minimaal dagen nog in te plannen: 3
Totaal gegoten:  3450

 

Datum Activiteit Planning
zaterdag 9 november 2013  Gegoten: 400st.  R. Wojcik, D. Wolfs (Davey)
maandag 11 november 2013  Gegoten: 300st.  R. Wojcik, P. Huijnen
zaterdag 16 november 2013  Afgelast M:werken  M. Partouns, R Wojcik
maandag 18 november 2013  Gegoten: 320st  R. Wojcik, P. Huijnen
dinsdag 19 november 2013  Gegoten: 100st  R. Wojcik, P. Huijnen
woensdag 20 november 2013  Gegoten: 400st  R. Wojcik, P. Huijnen, M. Partouns en D. Voorst
maandag 25 november 2013  Gegoten: 250st  J. Nillisen, P. Huijnen, R. Wojcik
woensdag 27 november 2013  Afgelast Dan:vergtn, Dar:zk  R. Wojcik, D. Voorst en D. Wolfs (Darrin)
donderdag 28 november 2013  Gegoten: 300st.  R. Wojcik, P. Huijnen
     
maandag 2 december 2013  Gegoten: 230st.  R. Wojcik, D. Wolfs (Davey)
dinsdag 3 december 2013  Gegoten: 200st.
 R. Wojcik, P. Huijnen
woensdag 4 december 2013  Gegoten: 300st.
 M. Partouns, D. Wolfs (Davey)
zaterdag 7 december 2013  Gegoten: schoon lood  R.Wojcik, D. Wolfs (Davey)
maandag 9 december 2013  Afgelast Dvy:krstbom Dar:zk  D. Wolfs (Davey), D. Wolfs (Darrin)
dinsdag 3 december 2013  Gegoten: 250st.
 R. Wojcik, P. Huijnen
zaterdag 14 december 2013  Gegoten: 400st.  R. Wojcik, D. Wolfs (Davey)
maandag 16 december 2013    
zaterdag 21 december 2013    
 maandag 30 december 2013    
     
zaterdag 11 januari 2014    
maandag 13 januari 2014    
zaterdag 18 januari 2014  Dag voor sint sebastianus  
maandag 27 januari 2014  Dag na Moulin Roesj  R. Wojcik
     
zaterdag 8 februari 2014  Div. carnavals activiteiten  
maandag 10 februari 2014    
zaterdag 15 februari 2014  Div. carnavals activiteiten  
maandag 17 februari 2014